کتاب صوتی تسلط بر X Window System: از مبانی تا توسعه رابط‌های کاربری پیشرفته

🎓 دوره آموزشی جامع

📚 اطلاعات دوره

عنوان دوره: دوره تسلط بر X Window System: از مبانی تا توسعه رابط‌های کاربری پیشرفته

موضوع کلی: برنامه‌نویسی و معماری سیستم‌های گرافیکی

موضوع میانی: اصول و معماری سیستم پنجره X (X Window System)

📋 سرفصل‌های دوره

• 1. مقدمه‌ای بر سیستم‌های گرافیکی و رابط‌های کاربری
• 2. تاریخچه و فلسفه طراحی X Window System
• 3. معماری کلاینت-سرور در X و مزایای آن
• 4. پروتکل X: زبان مشترک کلاینت و سرور
• 5. اجزای اصلی: سرور X، کلاینت، و مدیر پنجره (Window Manager)
• 6. آشنایی با مفاهیم پایه: نمایشگر (Display)، صفحه (Screen) و پنجره ریشه (Root Window)
• 7. سلسله مراتب پنجره‌ها و مفهوم والد و فرزند
• 8. منابع سرور (Server Resources): پنجره‌ها، Pixmapها، فونت‌ها و اتم‌ها
• 9. مدل برنامه‌نویسی رویداد محور (Event-Driven) در X
• 10. معرفی کتابخانه Xlib: رابط برنامه‌نویسی C برای پروتکل X
• 11. نصب و راه‌اندازی محیط توسعه برای برنامه‌نویسی X
• 12. اولین برنامه در Xlib: ایجاد یک پنجره ساده
• 13. کامپایل و لینک کردن برنامه‌های Xlib
• 14. برقراری ارتباط با سرور X از طریق XOpenDisplay
• 15. دریافت اطلاعات نمایشگر و صفحه
• 16. ایجاد یک پنجره با XCreateWindow
• 17. ویژگی‌ها (Attributes) و ماسک‌های پنجره
• 18. نمایان کردن پنجره روی صفحه با XMapWindow
• 19. حلقه رویداد (Event Loop): قلب تپنده برنامه‌های X
• 20. پردازش اولین رویداد: Expose و نیاز به ترسیم مجدد
• 21. ترسیم متن ساده با XDrawString
• 22. مختصات و هندسه در X: موقعیت و ابعاد پنجره‌ها
• 23. بستن صحیح یک پنجره و ارتباط با مدیر پنجره (WM_DELETE_WINDOW)
• 24. مقدمه‌ای بر زمینه گرافیکی (Graphics Context - GC)
• 25. تنظیم رنگ پیش‌زمینه و پس‌زمینه در GC
• 26. ترسیم اشکال هندسی پایه: نقطه، خط و مستطیل
• 27. ترسیم و پر کردن کمان، دایره و چندضلعی
• 28. آشنایی با Pixmapها: ترسیم خارج از صفحه (Off-screen Drawing)
• 29. مفهوم Bitmap: تصاویر تک‌بیتی
• 30. مدیریت رنگ: Colormap و Visuals
• 31. تخصیص رنگ‌ها در یک Colormap
• 32. مدل‌های رنگی: TrueColor, DirectColor, PseudoColor
• 33. مقدمه‌ای بر رویدادها و ساختار XEvent
• 34. ماسک‌های رویداد: انتخاب رویدادهای مورد نظر
• 35. رویدادهای صفحه کلید: KeyPress و KeyRelease
• 36. تفاوت KeyCode و KeySym و تبدیل آن‌ها
• 37. پردازش ورودی متن با XLookupString
• 38. رویدادهای ماوس: ButtonPress, ButtonRelease و MotionNotify
• 39. رویدادهای ورود و خروج نشانگر ماوس به پنجره (Enter/Leave)
• 40. رویدادهای مربوط به وضعیت پنجره: ConfigureNotify, MapNotify
• 41. رویدادهای فوکوس (FocusIn و FocusOut)
• 42. انتخاب، کپی و پیست: کار با Selectionها
• 43. مالکیت یک Selection
• 44. درخواست محتوای یک Selection
• 45. اتم‌ها (Atoms) و نقش آن‌ها در ارتباطات بین کلاینتی
• 46. نقش و وظایف مدیر پنجره (Window Manager)
• 47. راهنمایی‌ها (Hints) برای مدیر پنجره: اندازه، موقعیت و نسبت ابعاد
• 48. پروتکل ارتباطات بین کلاینتی (ICCCM)
• 49. تنظیم عنوان پنجره و نام آیکون
• 50. ارتباط با مدیر پنجره از طریق Propertyها
• 51. ایجاد پنجره‌های موقت (Transient Windows) مانند دیالوگ‌ها
• 52. مدیریت پشته پنجره‌ها (Stacking Order)
• 53. کار با فونت‌ها: بارگذاری و استفاده از فونت‌ها
• 54. دریافت مشخصات و معیارهای فونت (Font Metrics)
• 55. ترسیم متن با فونت‌های مختلف
• 56. کار با تصاویر: ساختار XImage
• 57. انتقال تصاویر به سرور با XPutImage
• 58. دریافت تصاویر از سرور با XGetImage
• 59. ایجاد و استفاده از نشانگرهای (Cursor) سفارشی
• 60. مفهوم Grab: انحصاری کردن ورودی ماوس و کیبورد
• 61. دستکاری سلسله مراتب پنجره‌ها: XReparentWindow
• 62. ارسال رویدادهای سفارشی: ClientMessage
• 63. مفهوم انتشار رویداد (Event Propagation)
• 64. خطایابی در Xlib: مدیریت خطاها و رویدادهای خطا
• 65. معرفی XCB: یک جایگزین مدرن و ناهمگام برای Xlib
• 66. مقایسه Xlib و XCB: مزایا و معایب
• 67. نوشتن یک برنامه ساده با XCB
• 68. افزونه‌های X (X Extensions): گسترش قابلیت‌های پروتکل اصلی
• 69. افزونه XRender: ترسیم پیشرفته و شفافیت (Alpha Compositing)
• 70. ایجاد افکت‌های شفافیت با XRender
• 71. افزونه Composite و نقش آن در مدیران پنجره مدرن
• 72. افزونه Shape: ایجاد پنجره‌های غیرمستطیلی
• 73. افزونه XInput2: مدیریت پیشرفته دستگاه‌های ورودی
• 74. افزونه GLX: یکپارچه‌سازی OpenGL با X
• 75. ایجاد یک زمینه OpenGL در یک پنجره X
• 76. افزونه Xinerama: پشتیبانی از چند مانیتور
• 77. افزونه RandR: تغییر پویا و مدیریت خروجی‌های نمایشگر
• 78. پایگاه داده منابع X (X Resource Database) و سفارشی‌سازی برنامه‌ها
• 79. ابزارهای خط فرمان برای کار با X: xwininfo, xprop, xev
• 80. ابزار xev برای مشاهده زنده رویدادها
• 81. امنیت در X: مفاهیم xhost و xauth
• 82. پروتکل XDMCP و مدیریت نمایشگرهای راه دور
• 83. مقدمه‌ای بر ابزارهای توسعه رابط کاربری (UI Toolkits) مانند GTK و Qt
• 84. نحوه تعامل ابزارهای GTK و Qt با سرور X در سطح پایین
• 85. بهینه‌سازی ترسیم: تکنیک بافر دوگانه (Double Buffering) با Pixmap
• 86. مفهوم Backing Store برای ذخیره محتوای پنجره
• 87. مدیریت حافظه در برنامه‌های Xlib
• 88. الگوهای طراحی متداول در برنامه‌نویسی X
• 89. پیاده‌سازی یک ویجت ساده (مانند دکمه) از ابتدا با Xlib
• 90. مقدمه‌ای بر Wayland: معماری و تفاوت‌های کلیدی با X
• 91. مقایسه مدل امنیتی و ترسیمی X و Wayland
• 92. لایه سازگاری XWayland: اجرای برنامه‌های X بر روی Wayland
• 93. پروژه نهایی: ساخت یک مدیر پنجره ساده و مینیمال (بخش اول: مدیریت پنجره‌ها)
• 94. پروژه نهایی: ساخت یک مدیر پنجره ساده و مینیمال (بخش دوم: ترسیم تزئینات و ورودی)
• 95. جمع‌بندی و نگاهی به آینده سیستم‌های گرافیکی در لینوکس