🎓 دوره آموزشی جامع

📚 اطلاعات دوره

عنوان دوره: راهنمای جامع کار با IBM PC و PC XT: از سخت‌افزار تا نرم‌افزار

موضوع کلی: سخت‌افزار و نرم‌افزار کامپیوترهای شخصی

موضوع میانی: آشنایی با معماری و عملکرد IBM PC و PC XT

📋 سرفصل‌های دوره (100 موضوع)

• 1. مقدمه‌ای بر کامپیوترهای شخصی و انقلاب IBM PC
• 2. تاریخچه و جایگاه IBM PC و PC XT در دنیای کامپیوتر
• 3. معماری کلی سیستم IBM PC/XT: نگاهی اجمالی
• 4. اجزای اصلی یک کامپیوتر شخصی IBM PC/XT
• 5. بازگشایی جعبه و آماده‌سازی اولیه سیستم
• 6. روشن کردن سیستم برای اولین بار و بررسی نمایشگر
• 7. معرفی ریزپردازنده Intel 8088: قلب IBM PC/XT
• 8. تفاوت‌ها و شباهت‌های 8088 و 8086
• 9. سازوکار داخلی CPU و نحوه اجرای دستورات
• 10. مفهوم گذرگاه‌ها (Bus) و انواع آن در PC/XT
• 11. حافظه ROM: BIOS و نقش آن در بوت سیستم
• 12. حافظه RAM: حافظه دسترسی تصادفی و عملکرد آن
• 13. انواع تراشه‌های RAM در PC/XT
• 14. سازماندهی حافظه در معماری 8088
• 15. نحوه آدرس‌دهی حافظه و محدودیت‌های آن
• 16. معرفی مادربرد (System Board): ستون فقرات سیستم
• 17. چیپ‌ست‌های اصلی و وظایف آن‌ها
• 18. اسلات‌های توسعه (Expansion Slots) و اهمیت آن‌ها
• 19. انواع اسلات‌های ISA و نحوه کار آن‌ها
• 20. کنترل‌کننده وقفه (Interrupt Controller) 8259
• 21. کنترل‌کننده دسترسی مستقیم به حافظه (DMA Controller) 8237
• 22. تراشه ساعت/تقویم بی‌درنگ (RTC) و باتری آن
• 23. بلندگوی داخلی (PC Speaker) و کاربردهای آن
• 24. سوئیچ‌های DIP و جامپرها: تنظیمات سخت‌افزاری
• 25. منبع تغذیه (Power Supply Unit): عملکرد و مشخصات
• 26. اتصالات منبع تغذیه به مادربرد و دستگاه‌ها
• 27. کیبورد (Keyboard): انواع و ساختار
• 28. نحوه کارکرد کیبورد و اسکن‌کدها
• 29. پورت‌های سریال (Serial Port): RS-232 و کاربردها
• 30. پورت‌های موازی (Parallel Port): LPT و اتصال پرینتر
• 31. پورت بازی (Game Port) و اتصال جوی‌استیک
• 32. اصول نمایشگرهای CRT و نحوه کار آن‌ها
• 33. کارت گرافیک MDA (Monochrome Display Adapter): متن سیاه و سفید
• 34. کارت گرافیک CGA (Color Graphics Adapter): گرافیک رنگی پایه
• 35. حالت‌های متنی و گرافیکی در MDA و CGA
• 36. مفهوم پیکسل و رزولوشن در نمایشگرهای اولیه
• 37. اتصال مانیتور به کارت گرافیک و تنظیمات
• 38. معرفی فلاپی درایو (Floppy Disk Drive): ساختار و عملکرد
• 39. انواع فلاپی دیسک‌ها: 5.25 اینچ و 3.5 اینچ
• 40. کنترل‌کننده فلاپی دیسک (Floppy Disk Controller)
• 41. دیسک سخت (Hard Disk Drive) در PC XT: انقلاب ذخیره‌سازی
• 42. ساختار فیزیکی هارد دیسک
• 43. کنترل‌کننده هارد دیسک (HDD Controller): MFM/RLL
• 44. نحوه اتصال هارد دیسک به کنترل‌کننده و منبع تغذیه
• 45. مفهوم پارتیشن‌بندی و جدول پارتیشن
• 46. تفاوت بین دیسک‌های قابل بوت و غیرقابل بوت
• 47. معرفی MS-DOS: سیستم عامل استاندارد PC/XT
• 48. فرآیند بوت شدن سیستم عامل (Boot Process)
• 49. فایل‌های سیستمی اصلی DOS: IO.SYS, MSDOS.SYS, COMMAND.COM
• 50. خط فرمان (Command Line) و نحوه تعامل با آن
• 51. دستور DIR: مشاهده محتویات دایرکتوری
• 52. دستور CD و MD: مدیریت دایرکتوری‌ها
• 53. دستور COPY و XCOPY: کپی کردن فایل‌ها
• 54. دستور DEL و UNDELETE: حذف فایل‌ها
• 55. دستور REN و MOVE: تغییر نام و جابجایی
• 56. دستور TYPE و MORE: مشاهده محتویات فایل‌های متنی
• 57. مفهوم درایوها و حرف‌های تخصیص‌یافته
• 58. دستور FORMAT: آماده‌سازی دیسک‌ها
• 59. دستور FDISK: پارتیشن‌بندی هارد دیسک
• 60. مفهوم مسیر (Path) و نحوه استفاده از آن
• 61. متغیر محیطی PATH: اهمیت و کاربرد
• 62. مفهوم فایل‌های دسته ای (Batch Files) و اجرای آن‌ها
• 63. دستور ECHO و PAUSE در فایل‌های دسته ای
• 64. استفاده از کاراکترهای Wildcard (* و ?) در دستورات DOS
• 65. مفهوم ورودی/خروجی استاندارد و تغییر مسیر (Redirection)
• 66. استفاده از Pipe (|) برای ترکیب دستورات
• 67. فایل CONFIG.SYS: تنظیمات سیستم عامل
• 68. دستورات DEVICE و FILES در CONFIG.SYS
• 69. فایل AUTOEXEC.BAT: اجرای خودکار برنامه‌ها
• 70. دستور SET: تعریف متغیرهای محیطی در AUTOEXEC.BAT
• 71. مدیریت حافظه با DOS
• 72. مفهوم درایورهای دستگاه (Device Drivers)
• 73. دستور CHKDSK: بررسی سلامت دیسک
• 74. دستور DISKCOPY و DISKCOMP: کپی و مقایسه دیسک‌های فلاپی
• 75. معرفی محیط‌های برنامه‌نویسی اولیه (BASIC در ROM)
• 76. برنامه‌نویسی ساده با GW-BASIC/BASICA
• 77. ادیتور متنی EDLIN: ویرایش فایل‌ها در DOS
• 78. استفاده از DEBUG: ابزار خط فرمان برای اشکال‌زدایی و ویرایش
• 79. برنامه‌های کاربردی رایج: WordStar, Lotus 1-2-3, dBASE
• 80. نصب و اجرای نرم‌افزارهای کاربردی در DOS
• 81. مفهوم برنامه‌های TSR (Terminate and Stay Resident)
• 82. برنامه‌های کمکی و ابزارهای سیستمی
• 83. بازی‌های رایانه‌ای محبوب در عصر IBM PC/XT
• 84. نصب کارت‌های توسعه جدید
• 85. ارتقاء حافظه RAM: مراحل و ملاحظات
• 86. افزودن دیسک سخت دوم یا جایگزینی آن
• 87. اتصال پرینتر و پیکربندی آن در DOS
• 88. مودم‌ها و برقراری ارتباط با BBS
• 89. مفهوم پورت‌های I/O و IRQ و DMA: تضاد منابع
• 90. عیب‌یابی اولیه سخت‌افزار: کدهای بوق
• 91. تشخیص مشکلات رایج بوت و نمایشگر
• 92. رفع خطاهای رایج DOS و پیام‌های خطا
• 93. ابزارهای تشخیصی (Diagnostic Tools) اولیه
• 94. نگهداری پیشگیرانه: تمیز کردن و تهویه سیستم
• 95. تهیه نسخه پشتیبان (Backup) از اطلاعات
• 96. محافظت از داده‌ها در برابر ویروس‌های اولیه
• 97. مدیریت گرمایش و خنک‌کننده
• 98. استفاده بهینه از منابع سیستم
• 99. ملاحظات امنیتی پایه در سیستم‌های اولیه
• 100. آینده IBM PC و گذار به معماری AT و ویندوز: جمع‌بندی

سفر به قلب کامپیوتر: راهنمای جامع کار با IBM PC و PC XT

آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که کامپیوترهای امروزی از کجا آمده‌اند؟ ریشه‌های این تکنولوژی شگفت‌انگیز که زندگی ما را دگرگون کرده، در کجا نهفته است؟

معرفی دوره: بازگشت به اصول با الهام از یک کتاب افسانه‌ای

در دنیایی که هر روز با مفاهیم پیچیده‌ای مانند هوش مصنوعی، رایانش ابری و پردازنده‌های چندهسته‌ای روبرو هستیم، درک اصول و مبانی اولیه کامپیوتر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تمام کامپیوترهای شخصی مدرن، نوادگان یک ماشین انقلابی هستند: IBM PC. این دستگاه نه تنها یک محصول، بلکه یک استاندارد بود که مسیر صنعت کامپیوتر را برای همیشه تغییر داد. برای درک عمیق کامپیوترهای امروزی، باید به نقطه آغازین این انقلاب بازگردیم.

دوره "راهنمای جامع کار با IBM PC و PC XT: از سخت‌افزار تا نرم‌افزار" با الهام مستقیم از کتاب مرجع و تاریخی "IBM PC and PC XT User's Reference Manual" طراحی شده است. آن کتاب، که روزگاری کتاب مقدس مهندسان و کاربران حرفه‌ای بود، مملو از جزئیات فنی دقیق و نمودارهای پیچیده بود. ما در این دوره، دانش بی‌نظیر آن کتاب را استخراج کرده و آن را در قالبی مدرن، جذاب و کاملاً عملی به شما ارائه می‌دهیم. این دوره فقط یک درس تاریخ نیست؛ بلکه یک کالبدشکافی عمیق از معماری، سخت‌افزار و نرم‌افزاری است که سنگ بنای دنیای دیجیتال امروز را تشکیل می‌دهد.

درباره دوره چه می‌آموزیم؟

این دوره یک سفر کامل از پایین‌ترین سطح سخت‌افزار تا اجرای نرم‌افزار روی سیستم‌عامل است. ما با هم پیچ و مهره‌های یک کامپیوتر IBM PC را باز می‌کنیم، با پردازنده افسانه‌ای Intel 8088 آشنا می‌شویم، در دنیای مدیریت حافظه در حالت واقعی (Real Mode) غرق می‌شویم و یاد می‌گیریم که چگونه BIOS، این قطعه کد جادویی، سخت‌افزار را بیدار می‌کند. در ادامه، به سراغ سیستم‌عامل MS-DOS می‌رویم، دستورات آن را فرا می‌گیریم و با ساختار فایل FAT آشنا می‌شویم. در نهایت، با نوشتن اولین برنامه‌های خود به زبان BASIC، طعم شیرین کنترل مستقیم سخت‌افزار را خواهید چشید.

موضوعات کلیدی دوره

• معماری پردازنده 8088 و اجزای کلیدی مادربرد
• سیستم ورودی/خروجی پایه (BIOS) و فرآیند دقیق بوت شدن سیستم
• مدیریت حافظه در دنیای 640 کیلوبایتی و چالش‌های آن
• کار با فلاپی دیسک، هارد دیسک و کنترلرهای آن (MFM/RLL)
• کالبدشکافی کارت‌های توسعه (Expansion Cards): از گرافیک (CGA/MDA) تا پورت‌های سریال
• تسلط بر سیستم‌عامل DOS: دستورات، فایل‌های دسته‌ای (Batch Files) و مدیریت سیستم
• برنامه‌نویسی به زبان BASIC و مقدمه‌ای بر زبان اسمبلی (Assembly)
• بررسی دقیق وقفه‌ها (Interrupts) و نقش آن‌ها در ارتباط با سخت‌افزار

این دوره برای چه کسانی مناسب است؟

این دوره برای طیف وسیعی از علاقه‌مندان به دنیای کامپیوتر طراحی شده است:

• دانشجویان رشته‌های کامپیوتر و الکترونیک: برای درک عمیق و پایه‌ای مفاهیمی مانند معماری کامپیوتر، سیستم‌عامل و سخت‌افزار.
• متخصصان سخت‌افزار و تعمیرکاران کامپیوتر: برای آشنایی با ریشه‌های سخت‌افزاری که امروز با آن کار می‌کنند.
• برنامه‌نویسان سیستم و علاقه‌مندان به مباحث سطح پایین (Low-Level): برای کسانی که می‌خواهند بدانند کد آن‌ها در نهایت چگونه با سخت‌افزار تعامل می‌کند.
• علاقه‌مندان به تاریخ کامپیوتر و کامپیوترهای کلاسیک (Retro Computing): برای تجربه‌ای عملی و زنده از کار با ماشین‌هایی که تاریخ را ساختند.
• هر فرد کنجکاوی که می‌خواهد بداند پشت پرده رابط‌های کاربری گرافیکی، یک کامپیوتر "واقعاً" چگونه کار می‌کند.

چرا باید در این دوره شرکت کنید؟

۱. درک عمیق به جای دانش سطحی

کامپیوترهای مدرن لایه‌های انتزاعی فراوانی دارند. این دوره این لایه‌ها را کنار می‌زند و به شما نشان می‌دهد که اصول اولیه چگونه کار می‌کنند. این درک عمیق، توانایی حل مسئله شما را در هر زمینه‌ای از دنیای تکنولوژی افزایش می‌دهد.

۲. پلی بین گذشته و حال

با یادگیری معماری IBM PC، نه‌تنها گذشته را می‌فهمید، بلکه درک بهتری از محدودیت‌ها و تصمیمات طراحی که کامپیوترهای امروزی را شکل داده‌اند، پیدا می‌کنید. چرا هنوز BIOS وجود دارد؟ مفهوم "Legacy" در سیستم‌های مدرن از کجا می‌آید؟ پاسخ همه این سوالات در این دوره نهفته است.

۳. محتوای منحصربه‌فرد و جامع

هیچ دوره دیگری با این عمق و جزئیات به کالبدشکافی IBM PC و PC XT نمی‌پردازد. ما با الهام از منبع اصلی و با زبانی ساده، محتوایی تولید کرده‌ایم که هم برای مبتدیان قابل فهم و هم برای متخصصان چالش‌برانگیز است.

۴. مهارت‌های عملی و ماندگار

شما نه‌تنها تماشا نمی‌کنید، بلکه عملاً درگیر می‌شوید. با استفاده از شبیه‌سازها (Emulators) یا حتی سخت‌افزار واقعی، می‌توانید تمام مفاهیم آموخته‌شده را شخصاً تجربه کنید. این مهارت‌ها و دیدگاه‌ها هرگز قدیمی نمی‌شوند.

سرفصل‌های جامع دوره (بیش از ۱۰۰ درسنامه)

این دوره با بیش از ۱۰۰ سرفصل دقیق و مدون، شما را قدم به قدم از روشن کردن کامپیوتر تا اجرای اولین برنامه همراهی می‌کند. ساختار دوره به گونه‌ای طراحی شده که هر بخش بر پایه بخش قبلی ساخته می‌شود و یک تصویر کامل و یکپارچه در ذهن شما شکل می‌دهد. در ادامه نگاهی گذرا به برخی از بخش‌های اصلی دوره می‌اندازیم:

بخش اول: کالبدشکافی IBM PC (Anatomy of the IBM PC)

• معرفی پلتفرم IBM PC و تفاوت‌های آن با XT
• بررسی دقیق پردازنده Intel 8088: رجیسترها، آدرس‌دهی و مجموعه دستورات
• نگاهی به مادربرد: اسلات‌های ISA، چیپست‌ها و نقش آن‌ها
• حافظه RAM و ROM: نقشه حافظه (Memory Map) و عملکرد آن
• منبع تغذیه و سیگنال Power-Good

بخش دوم: راه‌اندازی و BIOS (Boot-up and BIOS)

• فرآیند POST (Power-On Self-Test) چیست و چه کارهایی انجام می‌دهد؟
• آشنایی با روتین‌های وقفه نرم‌افزاری (Software Interrupt Routines) در BIOS
• خواندن تنظیمات سیستم از طریق سوئیچ‌های DIP روی مادربرد
• بارگذاری سیستم‌عامل از روی دیسک (Bootstrapping)

بخش سوم: ذخیره‌سازی و ورودی/خروجی (Storage and I/O)

• کنترلر فلاپی دیسک و کار با درایوهای 5.25 اینچی
• معرفی هارد دیسک‌های MFM/RLL و کنترلر ST-506
• بررسی کارت‌های گرافیک MDA و CGA و تفاوت‌های آن‌ها
• پورت‌های سریال (Serial) و موازی (Parallel): کاربرد و برنامه‌نویسی
• کنترلر کیبورد و نحوه ارسال اطلاعات به CPU

بخش چهارم: سیستم‌عامل DOS (The DOS Operating System)

• معماری MS-DOS: فایل‌های IO.SYS, MSDOS.SYS و COMMAND.COM
• ساختار فایل FAT12 و مدیریت سکتورها و کلاسترها
• دستورات داخلی و خارجی: از COPY و DEL تا FORMAT و FDISK
• قدرت فایل‌های AUTOEXEC.BAT و CONFIG.SYS در شخصی‌سازی سیستم
• استفاده از وقفه‌های DOS برای مدیریت فایل و ورودی/خروجی

بخش پنجم: برنامه‌نویسی و نرم‌افزار (Programming and Software)

• شروع کار با IBM Cassette BASIC / BASICA
• نوشتن برنامه‌های ساده برای کنترل سخت‌افزار (مانند اسپیکر)
• مقدمه‌ای بر زبان اسمبلی 8088 با استفاده از DEBUG.EXE
• تحلیل و اجرای نرم‌افزارهای کلاسیک و بازی‌های دوران DOS

این فقط بخش کوچکی از دنیای شگفت‌انگیزی است که در انتظار شماست. اگر آماده‌اید تا در زمان سفر کنید و DNA کامپیوترهای مدرن را کشف کنید، همین امروز در این دوره بی‌نظیر ثبت‌نام کنید.