پاندمی کووید-۱۹، جهان را با بحرانی بی‌سابقه مواجه ساخت و در این میان، واکسن‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مقابله با این ویروس، نقش کلیدی ایفا کردند. با این حال، همزمان با توسعه و توزیع واکسن‌ها، شاهد شکل‌گیری حجم عظیمی از اطلاعات و نظرات در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بودیم. این اطلاعات، طیف وسیعی از اخبار موثق علمی تا شایعات و اطلاعات نادرست را شامل می‌شد. از این رو، بررسی نحوه بازنمایی واکسن‌ها در رسانه‌های مختلف و تحلیل عواطف و احساساتی که در این بازنمایی‌ها القا می‌شود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مقاله حاضر، با عنوان انگلیسی “Writing about COVID-19 vaccines: Emotional profiling unravels how mainstream and alternative press framed AstraZeneca, Pfizer and vaccination campaigns” توسط آلفونسو سمرارو، سالواتوره ویللا، جیانکارلو روفو و ماسیمو استلا به نگارش درآمده است. این محققان با بهره‌گیری از تخصص خود در زمینه‌های علوم شناختی شبکه، پردازش زبان طبیعی و شبکه‌های اجتماعی، به بررسی نحوه چارچوب‌بندی واکسن‌های کووید-۱۹ در رسانه‌های اصلی و جایگزین ایتالیا پرداخته‌اند.

این مقاله به بررسی نحوه بازنمایی واکسن‌های کووید-۱۹، به ویژه واکسن‌های آسترازنکا و فایزر، در رسانه‌های اصلی و جایگزین ایتالیا می‌پردازد. محققان با استفاده از تکنیک‌های نمایه‌سازی عاطفی و پردازش زبان طبیعی، به تحلیل احساسات و عواطفی پرداخته‌اند که در عناوین و متن مقالات خبری مرتبط با واکسن‌ها القا می‌شوند. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی تفاوت‌ها و شباهت‌های موجود در نحوه چارچوب‌بندی واکسن‌ها توسط رسانه‌های مختلف و درک تأثیر این چارچوب‌بندی‌ها بر افکار عمومی است.

در این تحقیق، بیش از ۵۷۰۰ خبر ایتالیایی در مورد واکسن‌های کووید-۱۹ که به طور گسترده در فیسبوک و توییتر به اشتراک گذاشته شده بودند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که رسانه‌های اصلی، عموماً با سطوح بالایی از اعتماد و انتظار و میزان کمتری از انزجار، به واکسن‌ها پرداخته‌اند. این در حالی است که در رسانه‌های جایگزین، این احساسات به طور قابل توجهی غایب بودند. همچنین، تفاوت‌های قابل توجهی در نحوه بازنمایی واکسن‌های آسترازنکا و فایزر در رسانه‌های مختلف مشاهده شد.

محققان در این پژوهش، از ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی بهره برده‌اند. روش‌های مورد استفاده در این تحقیق عبارتند از:

• جمع‌آوری داده: جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز از طریق جستجو در پایگاه‌های داده خبری و رسانه‌های اجتماعی (فیسبوک و توییتر). تمرکز اصلی بر روی مقالات خبری ایتالیایی مرتبط با واکسن‌های کووید-۱۹ بود.
• پردازش زبان طبیعی (NLP): استفاده از تکنیک‌های NLP برای استخراج اطلاعات و احساسات موجود در متن مقالات خبری. این تکنیک‌ها شامل تجزیه و تحلیل معنایی، شناسایی موجودیت‌های نام‌دار (NER) و تحلیل احساسات می‌باشند.
• علوم شناختی شبکه: استفاده از روش‌های علوم شناختی شبکه برای بازسازی چارچوب‌های معنایی و عاطفی مرتبط با واکسن‌ها در طول زمان. این روش‌ها به محققان کمک کرد تا ارتباطات بین مفاهیم مختلف و تغییرات در احساسات مرتبط با آنها را در طول زمان شناسایی کنند.
• نمایه‌سازی عاطفی: توسعه و استفاده از الگوریتم‌های نمایه‌سازی عاطفی برای اندازه‌گیری شدت احساسات مختلف (مانند اعتماد، انتظار، انزجار، ترس و غیره) در متن مقالات خبری.

به طور خلاصه، محققان با استفاده از این روش‌ها، به تحلیل محتوای مقالات خبری و استخراج اطلاعات مرتبط با احساسات و عواطف موجود در آنها پرداختند. سپس، با استفاده از روش‌های علوم شناختی شبکه، به بررسی نحوه شکل‌گیری و تغییر چارچوب‌های معنایی و عاطفی مرتبط با واکسن‌ها در طول زمان پرداختند.

به عنوان مثال، برای شناسایی احساسات، ممکن است از یک لیست لغات (lexicon) که هر لغت با یک امتیاز عاطفی مرتبط شده است، استفاده شود. سپس، با بررسی متن مقاله و شمارش تعداد لغات مثبت و منفی، یک امتیاز کلی برای احساسات غالب در مقاله محاسبه می‌شود.

نتایج این تحقیق نشان داد که:

• تفاوت در چارچوب‌بندی رسانه‌های اصلی و جایگزین: رسانه‌های اصلی عموماً با لحنی مثبت‌تر و امیدوارکننده‌تر به واکسن‌ها پرداخته‌اند، در حالی که رسانه‌های جایگزین، اغلب با لحنی انتقادی‌تر و با تأکید بر عوارض جانبی و خطرات احتمالی واکسن‌ها، به این موضوع پرداخته‌اند.
• تغییرات در چارچوب‌بندی واکسن‌های آسترازنکا و فایزر در طول زمان: در ابتدا، رسانه‌های اصلی، واکسن فایزر را بیشتر با عوارض جانبی مرتبط می‌دانستند، در حالی که واکسن آسترازنکا با لحنی مثبت‌تر معرفی می‌شد. اما پس از تعلیق موقت واکسن آسترازنکا در برخی کشورها، شاهد تغییر در این چارچوب‌بندی بودیم و رسانه‌ها بیشتر بر عوارض جانبی این واکسن تأکید کردند.
• ورود مفاهیم مرتبط با ترس و مرگ به گفتمان واکسن: پس از بروز عوارض جانبی نادر مانند ترومبوز و مرگ، این مفاهیم به طور قابل توجهی وارد گفتمان واکسن شدند و با احساسات منفی مانند ترس و نگرانی مرتبط شدند.
• تأثیر اخبار منفی بر افکار عمومی: یافته‌ها نشان می‌دهد که اخبار منفی مرتبط با واکسن‌ها، به ویژه اخباری که در رسانه‌های جایگزین منتشر می‌شوند، می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر کاهش اعتماد عمومی به واکسن‌ها و افزایش تردید در مورد واکسیناسیون داشته باشند.

به عنوان مثال، عنوان یک مقاله در رسانه جایگزین ممکن است این‌گونه باشد: “مرگ مشکوک پس از تزریق واکسن آسترازنکا: آیا این واکسن خطرناک است؟”. این عنوان، با القای احساس ترس و تردید، می‌تواند تأثیر منفی بر تصمیم‌گیری افراد در مورد واکسیناسیون داشته باشد.

نتایج این تحقیق، دارای کاربردهای متعددی است:

• آگاهی‌رسانی به سیاست‌گذاران و مسئولان بهداشتی: این تحقیق می‌تواند به سیاست‌گذاران و مسئولان بهداشتی کمک کند تا با درک بهتر نحوه بازنمایی واکسن‌ها در رسانه‌های مختلف، استراتژی‌های ارتباطی موثرتری برای افزایش اعتماد عمومی به واکسن‌ها و تشویق به واکسیناسیون اتخاذ کنند.
• توسعه ابزارهای تشخیص اطلاعات نادرست: نتایج این تحقیق می‌تواند در توسعه ابزارهای خودکار برای تشخیص اطلاعات نادرست و شایعات مرتبط با واکسن‌ها در رسانه‌های اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
• بهبود سواد رسانه‌ای: این تحقیق می‌تواند به افراد کمک کند تا با درک بهتر نحوه تأثیرگذاری رسانه‌ها بر افکار عمومی، توانایی خود را در تشخیص اطلاعات موثق از اطلاعات نادرست افزایش دهند.
• ارائه چارچوبی برای تحقیقات آینده: این تحقیق می‌تواند به عنوان یک چارچوب برای تحقیقات آینده در زمینه بررسی تأثیر رسانه‌ها بر افکار عمومی در مورد موضوعات بهداشتی مورد استفاده قرار گیرد.

به طور کلی، این تحقیق با ارائه یک تحلیل جامع از نحوه بازنمایی واکسن‌های کووید-۱۹ در رسانه‌های مختلف، به درک بهتر چالش‌های ارتباطی مرتبط با واکسیناسیون و ارائه راهکارهای موثر برای مقابله با اطلاعات نادرست و افزایش اعتماد عمومی به واکسن‌ها کمک می‌کند.

این مقاله نشان می‌دهد که نحوه بازنمایی واکسن‌های کووید-۱۹ در رسانه‌های مختلف، به ویژه در رسانه‌های اصلی و جایگزین، تفاوت‌های قابل توجهی دارد. رسانه‌های اصلی عموماً با لحنی مثبت‌تر و امیدوارکننده‌تر به واکسن‌ها پرداخته‌اند، در حالی که رسانه‌های جایگزین، اغلب با لحنی انتقادی‌تر و با تأکید بر عوارض جانبی و خطرات احتمالی واکسن‌ها، به این موضوع پرداخته‌اند. این تفاوت‌ها می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر افکار عمومی و تصمیم‌گیری افراد در مورد واکسیناسیون داشته باشد. از این رو، آگاهی‌رسانی به سیاست‌گذاران، مسئولان بهداشتی و عموم مردم در مورد این تفاوت‌ها و ارائه راهکارهای موثر برای مقابله با اطلاعات نادرست، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در نهایت، افزایش سواد رسانه‌ای افراد و توانایی آنها در تشخیص اطلاعات موثق از اطلاعات نادرست، می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری در مورد مسائل بهداشتی و افزایش اعتماد عمومی به واکسن‌ها کمک کند.