معرفی دوره

این دوره به‌صورت گام‌به‌گام شما را با نصب، پیکربندی و مدیریت پایگاه داده قدرتمند PostgreSQL در دو پلتفرم ویندوز و لینوکس آشنا می‌کند. چه تازه‌کار باشید و چه توسعه‌دهنده یا مدیر دیتابیس حرفه‌ای، با مثال‌های عملی و تمرین‌های واقعی، اصول و نکات کلیدی کار با PostgreSQL را می‌آموزید.

در پایان این بخش شما قادر خواهید بود یک سرور PostgreSQL را از ابتدا راه‌اندازی کرده، کاربران و دسترسی‌‌ها را مدیریت کنید و از امکانات پیشرفته آن مانند پشتیبان‌گیری، شکستن بار کاری (sharding) و تونیگ بهره ببرید.

دانشجویان چه خواهند آموخت

• نصب و راه‌اندازی PostgreSQL در ویندوز و توزیع‌های مختلف لینوکس
• ایجاد و مدیریت بانک‌های اطلاعاتی، جداول و ایندکس‌ها
• مدیریت کاربران، نقش‌ها و سطوح دسترسی
• پشتیبان‌گیری (Backup) و بازیابی (Restore) دیتابیس
• پیکربندی فایل‌های متنی (postgresql.conf و pg_hba.conf)
• مونیتورینگ و عیب‌یابی با ابزارهایی مثل pg_stat_activity و EXPLAIN ANALYZE
• اصول Replication و راه‌اندازی نمونه اولیه Master/Slave
• بهینه‌سازی عملکرد با ‌index‌، partition و تنظیم پارامترهای حافظه

مزایای دوره

• آموزش پروژه‌محور و کاربردی با تمرین‌های واقعی
• پوشش کامل مباحث از نصب تا مدیریت کاربران و امنیت
• پشتیبانی از هر دو سیستم‌عامل پرکاربرد: ویندوز و لینوکس
• توجه ویژه به بهینه‌سازی و نکات نگهداری در محیط‌های تولید
• قابلیت ارتقاء مهارت برای کار با سرویس‌های ابری PostgreSQL در آینده

پیش‌نیازها

• آشنایی اولیه با SQL (دستورات SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE)
• تجربه کار با خط فرمان لینوکس یا PowerShell ویندوز
• مبانی شبکه و پورت‌ها (TCP/IP)
• درک ساختار پایگاه داده‌های رابطه‌ای

بخش‌های دوره

• مقدمه و معرفی PostgreSQL – تاریخچه، مقایسه با دیگر RDMSها
• نصب در ویندوز – دانلود بسته نصبی، تنظیم متغیر PATH، سرویس ویندوز
• نصب در لینوکس – استفاده از apt/yum، راه‌اندازی سرویس و مجوزهای اولیه
• ایجاد دیتابیس و اشیاء اصلی (فهرست، توابع و تو در تو)
• مدیریت کاربران، نقش‌ها و گروه‌ها
• پشتیبان‌گیری و بازیابی با pg_dump و pg_restore
• پیکربندی فایل‌های کلیدی و امنیت شبکه
• پایش عملکرد با ابزارهای داخلی و خارجی
• پارتیشن‌بندی جداول و مدیریت ایندکس‌ها
• راه‌اندازی رپلیکیشن ساده Master/Slave

مثال‌های عملی

در این بخش نمونه‌های واقعی و سناریوهای کاربردی ارائه شده است:

• نصب و پیکربندی PostgreSQL 13 در Ubuntu:

  sudo apt update
  sudo apt install postgresql postgresql-contrib
  sudo systemctl start postgresql

• ایجاد کاربر با دسترسی محدود:

  CREATE ROLE reporter WITH LOGIN PASSWORD 'securePass';
  GRANT CONNECT ON DATABASE sales TO reporter;

• پایگاه‌داده زمانی (Time Series) با partition:

  CREATE TABLE logs (
    id serial PRIMARY KEY,
    event_time timestamp NOT NULL
  ) PARTITION BY RANGE (event_time);

• پشتیبان‌گیری کامل و بازیابی:

  pg_dump -U postgres mydb > mydb_backup.sql
  psql -U postgres mydb < mydb_backup.sql

• راه‌اندازی ساده رپلیکیشن:

  # در سرور اصلی
  wal_level = replica
  max_wal_senders = 3
  
  # در سرور ثانویه
  pg_basebackup -h master -D /var/lib/postgresql/13/main -U replicator -Fp -Xs -P

نکات کلیدی

• همیشه قبل از تغییر در فایل‌های تنظیمات، از آن‌ها پشتیبان (backup) تهیه کنید.
• استفاده از EXPLAIN ANALYZE برای شناسایی کوئری‌های کند الزامی است.
• تنظیم مناسب پارامترهای حافظه (shared_buffers, work_mem) باعث افزایش چشمگیر کارایی می‌شود.
• در محیط‌های تولید، زمان‌بندی پشتیبان‌گیری را در ساعات خلوت شبکه انجام دهید.
• از نسخه‌های پایدار PostgreSQL و بروز نگه‌داشتن آن برای امنیت و امکانات جدید غافل نشوید.