توسعه وب و برنامه‌نویسی: نصب و راه‌اندازی Node.js

در این بخش از دورهٔ توسعهٔ وب، به یکی از ابزارهای کلیدی برای برنامه نویسی سمت سرور و ابزارهای ساخت در اکوسیستم جاوااسکریپت، یعنی Node.js، می پردازیم. Node.js یک محیط اجرایی (runtime environment) متن باز و چندسکویی (cross-platform) است که به توسعه دهندگان امکان می دهد تا جاوااسکریپت را نه تنها در مرورگر، بلکه در سمت سرور و برای ساخت ابزارهای مختلف نیز اجرا کنند. این قابلیت، انقلابی در نحوهٔ توسعهٔ برنامه های وب ایجاد کرده است. هدف این بخش، آشنایی با نحوهٔ نصب و راه اندازی Node.js بر روی سیستم عامل شماست تا بتوانیم در مراحل بعدی از قابلیت های آن بهره مند شویم. برای شروع، لازم است به وب سایت رسمی Node.js به آدرس nodejs.org مراجعه کنید. در صفحهٔ اصلی، دو نسخهٔ اصلی برای دانلود ارائه می شود: نسخهٔ LTS (Long Term Support) و نسخهٔ Current. نسخهٔ LTS برای محیط های تولیدی (production) توصیه می شود زیرا پایدارتر است و پشتیبانی طولانی مدت دارد. نسخهٔ Current شامل آخرین ویژگی هاست اما ممکن است کمتر پایدار باشد. برای اهداف آموزشی و شروع کار، معمولاً نسخهٔ LTS انتخاب مناسبی است. پس از انتخاب نسخهٔ مورد نظر، فایل نصب مربوط به سیستم عامل خود (ویندوز، مک اواس یا لینوکس) را دانلود کنید. پس از دانلود فایل نصب، فرآیند نصب برای هر سیستم عامل اندکی متفاوت است، اما اصول کلی یکسان است. در ویندوز، پس از اجرای فایل اجرایی، مراحل نصب استاندارد را دنبال کنید. در این مراحل، شما مسیر نصب را مشخص می کنید و همچنین می توانید اجزای اختیاری را انتخاب کنید. اطمینان حاصل کنید که گزینهٔ اضافه کردن Node.js به متغیرهای محیطی (PATH environment variable) انتخاب شده باشد. این کار باعث می شود که دستورات Node.js از هر پوشه ای در خط فرمان قابل دسترسی باشند. در مک اواس، فرآیند نصب مشابه ویندوز است و با اجرای فایل .pkg، مراحل نصب انجام می شود. در لینوکس، معمولاً از طریق مدیر بستهٔ توزیع خود (مانند apt برای توزیع های مبتنی بر دبیان یا yum/dnf برای توزیع های مبتنی بر فدورا) Node.js نصب می شود. برای مثال، در اوبونتو می توانید از دستور `sudo apt update && sudo apt install nodejs` استفاده کنید. با این حال، روش نصب با استفاده از مدیر نسخهٔ Node.js (nvm) اغلب انعطاف پذیری بیشتری را فراهم می کند. یکی از روش های بسیار کارآمد و توصیه شده برای مدیریت نسخه های Node.js، استفاده از ابزاری به نام nvm (Node Version Manager) است. nvm به شما امکان می دهد تا چندین نسخهٔ مختلف از Node.js را بر روی یک سیستم نصب کرده و بین آن ها جابجا شوید. این قابلیت برای پروژه هایی که نیازمندی های متفاوتی به نسخهٔ Node.js دارند، بسیار مفید است. برای نصب nvm، معمولاً کافی است اسکریپت نصب آن را از مخزن گیت هاب مربوطه دانلود و اجرا کنید. پس از نصب nvm، می توانید با دستوراتی مانند `nvm install ` یک نسخهٔ خاص را نصب کرده و با `nvm use ` آن را فعال نمایید. پس از اتمام نصب Node.js (چه به صورت مستقیم و چه از طریق nvm)، مهم است که نصب را تأیید کنید. برای این منظور، خط فرمان (Command Prompt در ویندوز یا Terminal در مک اواس/لینوکس) را باز کرده و دستورات زیر را اجرا کنید: `node -v` و `npm -v`. دستور اول نسخهٔ نصب شدهٔ Node.js و دستور دوم نسخهٔ npm (Node Package Manager) را که به همراه Node.js نصب می شود، نمایش می دهد. npm ابزاری حیاتی برای مدیریت بسته های (پکیج های) نرم افزاری در اکوسیستم Node.js است و نصب آن به صورت خودکار همراه با Node.js انجام می گیرد. اگر هر دو دستور، شمارهٔ نسخهٔ مربوطه را نمایش دادند، به این معنی است که Node.js با موفقیت بر روی سیستم شما نصب و پیکربندی شده است. در صورت بروز مشکل، ابتدا اطمینان حاصل کنید که مسیر نصب Node.js به متغیرهای محیطی سیستم اضافه شده باشد. همچنین، راه اندازی مجدد ترمینال یا حتی سیستم عامل می تواند در برخی موارد مشکل را برطرف کند. با داشتن Node.js نصب شده، آمادهٔ ورود به دنیای برنامه نویسی سمت سرور با جاوااسکریپت و استفاده از ابزارهای قدرتمند آن هستیم.